Fıtık Nedir? — Hakan Kulaçoğlu

Fıtık, barsakların ve diğer karıniçi organlarının ve dokularının, karın zarından oluşan bir kese içinde, karın duvarındaki zayıf bir bölgeden ya da yırtıktan dışarı doğru çıkmasıdır.

Bu durumu, iç balonlu otomobil lastiklerindeki patlaklara benzetmek mümkündür. Dış tabakada (karın duvarı) bir yırtık olması halinde iç balon bu yırtıktan dışarı doğru çıkacaktır. Bu zorlama zamanla deliğin daha fazla büyümesine yol açabilir.

Normal karın duvarı

Peritoneum: Karın zarı

Omentum: Barsakları ve karıniçi organları saran yağlı doku

Scrotum: Torba

Fıtık neden ve nasıl oluşur?

Fıtık oluşumu için öncelikle bireyin dokusunda bir zayıflık olması gerekir. Bu durum fıtığın altyapısını hazırlar.

Bu zemine,

- kronik öksürük

- sigara alışkanlığı

- kabızlık

- fazla kilo

- aşırı ağırlık kaldırılması

- idrar yaparken zorlanmaya neden olacak patolojiler (örnek:prostat hipertrofisi) eklenmesi durumunda var olan fıtık büyüyebilir veya ağrılı hale gelebilir.

Fıtık nasıl fark edilir?

Fıtık hem gözle görülen hem başlangıç halindeyken hissedilebilen bir hastalıktır. Belirginleşmiş olgularda, fıtık bölgesinde gözle görülür bir şişlik vardır. Bu his, fıtık bölgesinde bir basınç, rahatsızlık veya künt bir ağrı şeklinde olup, bunların şiddeti fiziksel aktivite ile artabilir. (Unutmayınız: Her fıtık şişlik oluşturmayabilir! Her kasık ağrısı fıtığa bağlı değildir!)

Fıtık ne sıklıkta görülen bir hastalıktır?

Ülkemizde, resmi kayıt ve istatistik alanlarında henüz yeterli düzeye ulaşılamadığı için birçok hastalık konusunda olduğu gibi fıtık için de kesin bir sıklık belirtmek mümkün olamamaktadır. Ancak hastanelerimizin genel cerrahi polikliniklerine en çok başvurulan şikayetlerin ve genel cerrahi ameliyathanelerinde en çok yapılan ameliyatların başında geldiğini söyleyebiliriz. Genel Cerrahi ameliyathanelerinde yapılan her 3 ameliyattan 1’i fıtık ameliyatıdır.

A.B.D.’de yılda 750.000’den fazla kasık fıtığı (inguinal herni) ameliyatı yapılmaktadır. Yine aynı ülkede toplumun % 2’sinde fıtık olduğu, yani yaklaşık 5 milyon fıtık hastası olduğu bildirilmektedir.

Kimlerde fıtık görülür?

Fıtık, doğumdan itibaren her yaşta ve her iki cinste görülebilen bir hastalıktır.

Hangi cinste sıktır?

Kasık fıtıkları, kadınlarda erkeklerden çok daha seyrektir. Bu oran 1/25 civarında olduğu için kasık fıtığına bir erkek hastalığı demek mümkündür.

Buna karşılık femoral fıtık, göberk fıtığı ve insizyonel herni sıklığı kadınlarda daha fazladır.

Kimlerde fıtık görülür?

Fıtık, doğumdan itibaren her yaşta ve her iki cinste görülebilen bir hastalıktır. Kasık fıtıkları, kadınlarda erkeklerden daha seyrektir.

Nerelerde fıtık görülür?

Karın duvarının her bölgesinde fıtık görülebilir. Ancak, en sık rastlanan fıtık tipi (tüm fıtıkların % 70-80’i) kasık fıtığıdır (inguinal herni). Femoral herni de kasık fıtığına yakın bir anatomide ortaya çıkan bir hastalıktır ve yeri uyluğun üst kısmıdır. Göbek fıtığı (umblikal herni) göbek deliğindeki açıklıktan gelişir. Doğuşta ya da sonradan fark edilebilir. Göbeğin yanında (paraumblikal herni) veya karın orta hattında göbek seviyesinden yukarı doğru da fıtıklar görülebilir (Epigastrik herni). Spigel fıtığı (Spigelian herni) ise göbek seviyesinin altında ve karın yan tarafında, karın kaslarının birleşme yerinde görülen, nadir bir fıtık tipidir. Ameliyat sonrası fıtıklar ise (insizyonel herni=postoperatif fıtık) karın ameliyatlarının % 10-20’sinden sonra gelişen fıtıklardır.

Göbek fıtığı önemli midir?

Evet… Göbek fıtığı zamanla büyüyebilen ve özellikle normal kilosunun üzerindeki hastalarda ciddi soruna ve acil ameliyata neden olabilecek gelişmeler gösterebilen bir fıtık şeklidir. Başlangıç halinde, küçük iken onarılması daha kolay olup ameliyat sonrası sonuçlar da çok daha iyidir.

Epigastrik fıtık nedir?

Karın orta hatta göbekten yukarıda görülen fıtıklardır. Oluşumu hakkında kesin bir neden bildirilememektedir. Nadir görülen bir fıtık tipidir.

Fıtık nasıl tedavi edilir?

Bugünkü bilimsel kanıtlara göre tüm karın duvarı fıtıklarının tedavisi cerrahidir. İlaçla ya da başka bir yöntemle tedavi mümkün olmamaktadır. Fıtık, karın duvarında gelişen geri dönüşsüz bir değişikliktir ve kendiliğinden kaybolması olanak dışıdır.

Ameliyat olmalı mıyım?

Fıtık şüpheniz varsa ya da belirgin fıtık sahibi iseniz öncelikle bir cerraha muayene olmanız gerekir. Fıtığınızın büyüklüğünü ve ciddiyetini ancak bu şekilde öğrenebilirsiniz. Doktorunuz size fıtığınızı ve ameliyatın risklerini anlatacaktır. Ameliyat kararını birlikte vermeniz en doğru yaklaşım gibi gözükmektedir. Unutulmaması gereken 5 nokta: 1. Hiçbir fıtığın kendiliğinden iyileşmesi mümkün değildir. 2. Fıtıkların zamanla büyüme olasılığı yüksektir. Erkeklerin kasık fıtıkları skrotuma (torbaya) inebilir. 3. Fıtığınız zamanla şiddetli ağrıya ve fiziksel aktivite kısıtlığına neden olabilir. 4. Komplikasyon gelişme riski mevcuttur (boğulmuş fıtık). 5. Geciktirilen fıtıkların tedavisi ve ameliyat sonrası dönemi daha zor olabileceği gibi, beklemenin ameliyatın uzun dönem sonuçlarını olumsuz etkilemesi gibi olumsuz bir durum da söz konusu olabilir. Bugün için genel kanı ve öneri; bir kez fıtık tanısı almışsanız fıtığınızı en kısa sürede tedavi ettirmenizdir.

Fıtık kalıtsal bir hastalık mıdır (îrsi midir)?

Hayır. Bu hastalık size annenizden ya da babanızdan geçmez. Elbette onların genetik özellikleri size aktarılmıştır ve zayıf kas yapısı ya da kolajen doku zaafiyeti de bunlardan biri olabilir. Ancak bu fıtık hastalığının nesilden nesile aktarılacağı anlamına gelmez. Sizin çocuğunuzda da fıtık çıkması konusunda kaygı duymanıza gerek yoktur.

Fıtık doğumsal bir hastalık mıdır?

Çocuk fıtıkları doğumsaldır. Bunun yanında, erişkinde görülen fıtıkların bazıları da doğumsal olmakla birlikte daha çok sonradan edinilen bir hastalık olarak kabul edilir.

Boğulmuş fıtık nedir?

Karın duvarındaki zayıflıktan dışarı çıkan karıniçi organların bu geçiş yerinde sıkışması ve karın içine geri dönmemesi haline “boğulmuş fıtık” denir. Burada boğulan organların barsak olması halinde beslenme bozukluğu (gangren) gelişme riski söz konusudur. Bu nedenle, boğulmuş fıtıklar acil cerrahi olgular olup, vakit

İki taraflı kasık fıtığım var. Bir defada ikisi de ameliyat edilebilir mi?

Elbette. İki taraflı kasık fıtıkları aynı seansta lokal ve genel anestezi ile ameliyat edilebilir. İki taraflı onarım ameliyat sonrası dönemde belli oranda geçici idrara tutukluğuna neden olabilir. Ağrı ve hareket kısıtlılığının ise tek taraflı onarıma göre biraz daha fazla olması beklenir. Bunun ötesinde, ameliyatın başarısı ve nüks açısından herhangi bir kaygı taşımanıza gerek yoktur.

Yetmiş beş yaşımdayım ve kasık fıtığım var. Ameliyat olmak çok riskli midir?

Her cerrahi müdahale, yaşlı bireylerde gençlere gore daha fazla risk taşır. Ancak, fıtığa bağlı komplikasyon geliştiğinde (boğulmuş fıtık), yani acil ameliyat gerektiğinde yüklenilecek risk çok daha fazladır. Bu nedenle, fıtığı olan yaşlı bireylerin uygun hazırlıktan sonra ve tercihan local anestezi ile elektif koşullarda ameliyat olması önerilmektedir.